W nocy z 16 na 17 czerwca zmarł gen. Zbigniew Nowek, działacz opozycji antykomunistycznej, a później twórca służb specjalnych w III Rzeczypospolitej. Jego pogrzeb miał miejsce w ostatni poniedziałek. Prezentujemy notkę wspomnieniową autorstwa Instytutu Pamięci Narodowej.
Zbigniew Nowek urodził się w 1959 r. w Bydgoszczy. Ukończył studia prawnicze. W czasach PRL był aktywnym działaczem opozycji, w lutym 1981 r. kierował strajkiem studenckim na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, był też szefem NZS na UMK. 13 grudnia 1981 r. wydano za nim list gończy. W latach 1981-1984 był jednym z organizatorów podziemnej poligrafii w regionie gdańskim, wydawcą, redaktorem, drukarzem i kolporterem ulotek.
W 1990 rozpoczął pracę w świeżo utworzonym Urzędzie Ochrony Państwa jako przedstawiciel tzw. solidarnościowego naboru – ludzi związanych z solidarnościowym podziemiem, którzy w służbach specjalnych mieli częściowo zrównoważyć wpływy funkcjonariuszy dawnej SB.
Nowek został szefem delegatury UOP w Bydgoszczy. Po wyborach parlamentarnych w 1997 r., wygranych przez AWS, Nowek awansował na funkcję zastępcy szefa UOP, a w lutym 1998 r. został szefem całego Urzędu.
Za jego czasu UOP doprowadził do wydalenia 12 dyplomatów rosyjskich, którzy opuścili nasz kraj w styczniu 2000 roku jako szpiedzy. W 2000 r. w wywiadzie z okazji 10-lecia Urzędu Zbigniew Nowek uznał wykrycie rosyjskiej siatki szpiegowskiej za największy sukces służb specjalnych po 1989 r. UOP za kadencji Nowka dostosował również niektóre procedury (m.in. ustawa o ochronie informacji niejawnych) do standardów NATO.
Po powstaniu Instytutu Pamięci Narodowej Nowek jako szef UOP podpisał z prezesem IPN Leonem Kieresem porozumienie o przekazaniu pierwszych dokumentów.
– Odszedł wybitny działacz antykomunistycznej opozycji, jeden z bohaterów Sierpnia’80 i narodzin Solidarności, lider NZS na UMK, zaangażowany miłośnik historii, w tym niestrudzony piewca polskiego bohaterstwa w zrywach niepodległościowych, popularyzator pamięci o Polskich Termopilach, a także wielki przyjaciel IPN – podkreśla prof. Mirosław Golon, dyrektor IPN Gdańsk.
– Jego wspaniałym dziełem wydawniczym była publikacja „Zadwórze – Polskie Termopile. 17 sierpnia 1920”, poprzedzona wstępem i zredagowana przez Wojciecha Polaka i właśnie Zbigniewa Nowka. Wśród bardzo wielu osiągnieć na polu popularyzacji historii najnowszej, jest to rzecz niezwykle cenna i szczególnie warta wspomnienia – dodaje.
We wstępie do prezentowanej publikacji Zbigniew Nowek oraz Wojciech Polak opisują przebieg bitwy i ukazują niezwykłe bohaterstwo polskich żołnierzy, którzy bronili zdobytych pozycji przez 11 godzin i w tym czasie sześciokrotnie odparli ataki bolszewickiej kawalerii.
W bogato ilustrowanej książce zamieszczono m.in. reprinty dwóch przedwojennych publikacji opisujących przebieg walk pod Zadwórzem. Pierwszy stanowi opowiadanie Zofii Kossak pt. „Pod Zadwórzem”, drugi to wspomnienia Seweryna Falińskiego – jednego z ocalałych z tej bitwy żołnierzy Wojska Polskiego – pt. „Rycerze Zadwórzańscy”. Do dziś tekst ten, opublikowany pierwotnie w 1927 r., stanowi podstawowe źródło opisujące przebieg bitwy i bohaterstwo polskiego żołnierza.
– Dla uczczenia 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości w 2018 roku udało mu się doprowadzić do wydania w 4 tys. egzemplarzy i przesłania do licznych bibliotek i innych instytucji tej pięknej publikacji – zaznacza prof. Golon.
– Wśród licznych inicjatyw gen. Nowka warto wspomnieć także o tej z 2018 roku, gdy odcinek ulicy prowadzącej do akademików UMK (tzw. Osiedle Centrum) w pobliżu placu Zbigniewa Herberta, otrzymał nazwę Niezależnego Zrzeszenia Studentów – uzupełnia dyrektor IPN Gdańsk.
Generał otrzymał wiele odznaczeń i wyróżnień. W 2007 r. został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Republiki Litewskiej za zasługi na rzecz litewsko-polskich stosunków międzypaństwowych i bezpieczeństwa obu krajów. W 2009 r. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, przez Lecha Kaczyńskiego, za wybitne zasługi w działalności na rzecz przemian demokratycznych w Polsce.
Gen. Zbigniew Nowek 24 czerwca spoczął na cmentarzu w Zielonce należącym do parafii pw. Matki Boskiej Bolesnej w Cielu. Uroczystości rozpoczęła Msza św. pogrzebowa w kościele parafii Świętych Polskich Braci Męczenników w Bydgoszczy przy ul. Ks. Popiełuszki 3, z którą zmarły był związany przez wiele lat. Instytut Pamięci Narodowej na pogrzebie reprezentował Jan Baster, zastępca prezesa IPN, liczna delegacja IPN Oddział w Gdańsku oraz Delegatury IPN w Bydgoszczy.
Notka: IPN
Sectetur adipiscing elit. Sed nisi ipsum, aliquet ac vulputate eu, congue nec diam. Mauris ligula metus, tempus eget scelerisque nec, aliquet et risus. Nulla consequat elit vel ipsum pharetra quis tempor metus varius.
