Wnieśli o zmianę sędziego – czyli jak radni wydostali się spod topora

Wnieśli o zmianę sędziego – czyli jak radni wydostali się spod topora

Przyczyną odroczenia wydania wyroku w sprawie mandatów Ireneusza Stachowiaka i Pawła Drzażdżewskiego jest złożenie wniosku o zmianę sędziego. Zgodnie z przepisami do czasu rozstrzygnięcia tego wniosku sędzia nie może podejmować kluczowych decyzji, w tym ogłaszać wyroku. Opóźni to zatem wydanie wyroków, co w praktyce oznacza, że radni będą dłużej dostawać diety oraz móc głosować. Pokazuje to zatem pewną niedoskonałość polskiego prawa.

Zapadł natomiast wyrok w sprawie byłego już radnego Leszka Sienkiewicza, który nie zawnioskował o zmianę sędziego. Nie wolno ferować wyroków zanim to uczyni sąd, ale jego sprawa jest analogiczna jak Stachowiaka i Drzażdżewskiego, zatem można zakładać z dużym prawdopodobieństwem, że ich mandaty będą wygaszone.

W praktyce to nie wojewoda wygasił mandat – czyli o paradoksie sytuacji

Czytając literalnie decyzję wojewody Michała Sztybla, który zarządzeniem zastępczym rozpoczął całą tą sprawę, to on tylko ,,stwierdził” wygaszenie mandatu. Wojewoda nie był zatem sprawczym podmiotem. Zgodnie z artykułem 383 kodeksu wyborczego mandat radnego wygasza w przypadku naruszenia ustawowego zakazu łączenia mandatu radnego z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności. Patrząc na przykład radnego Sienkiewicza (z uwagi na prawomocny wyrok odwołuje się do niego) jego mandat wygasł w momencie objęcia funkcji w zarządzie PGKiM. Ktoś musi to jednak stwierdzić – w przypadku, gdy odmówiła tego Rada Powiatu, która powinna sprawę zbadać w pierwszej kolejności, uczynił to wojewoda.

Polskie przepisy przewidziały, że te uprawnienia mogłyby być przez większość rady lub wojewodów nadużywane do walki politycznej przeciwko niewygodnym radnym, dlatego merytorycznie ostatnie zdanie powinno należeć do sądu, jeżeli radny którego mandat został wygaszony, kwestionuje merytoryczny powód. Co do zasady sąd powinien wydać wyrok w ciągu 14 dni, co miałoby z uwagi na ducha, iż mandat wygasł w momencie wystąpienia przyczyny ustawowej, duży sens. Przyjęło się jednak, że to nie jest dla sądów obligatoryjny termin, a zawalenie sprawami sprawia, że takie sprawy potrafią toczyć się latami. Wydanie wyroku już w styczniu, po tym jak wojewoda stwierdził wygaszenie w czerwcu pokazuje, że i tak sądy działają szybciej niż w przeszłości.

Wojewoda może tez przeciągać

Powiat inowrocławski jest dość ciekawym poligonem pokazującym skuteczność funkcjonujących przepisów. W maju Rada Powiatu, która w 2025 roku nie chciała wygasić mandatów wyżej wspomnianych radnych, którzy tak się składa tworzyli większość koalicyjną, ale teraz nie miała oporów w sprawie mandatów Izabeli Wierzbińskiej, Adama Banaszaka i Bartosza Krajniaka. Padało nawet nawiązanie, ze przed rokiem wojewoda otworzył puszkę pandory.

Po kilku tygodniach wojewoda uznał, że Rada Powiatu w jego opinii rażąco naruszyła prawo, dlatego unieważnił te uchwały. Akurat ta trójka radnych związana jest z PSL, stąd też może pojawić się wątpliwość, czy z tego wynikała większa życzliwość wojewody. Rada Powiatu zaskarżyła działanie wojewody, a teraz w listopadzie Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał jej rację. Przy czym to postępowanie dotyczyło tylko tego, czy wojewoda miał uprawnienie do uchylenia tych uchwał. Według WSA nie miał. Wstrzymało to jednak zbadanie przez sąd merytorycznie sprawy, czy faktycznie mandaty radnego Banaszaka, Krajniaka i Wierzbińskiej są wygaszone (spór dotyczy się o stwierdzenie przecież, bo przesłanki występować mogły już dawno). Jeżeli wojewoda złoży kasację do NSA, to wydłuży się to wszystko o jeszcze kolejne miesiące.

Sprawa jest ważna z tego powodu, że w przypadku radnego Sienkiewicza od momentu pojawienia się wątpliwości (dorzucić musimy czas, gdy Rada Powiatu zwlekała z podjęciem uchwały) do wygaszenia mandatu mija dobre 1,5 roku. W przypadku Stachowiaka i Drzażdżewskiego próba zmiany sędziego być może przesunie to do około 2 lat, a w przypadku radnych sympatyzujacych z PSL w zależności od dalszych kroków wojewody może być to znacznie dłużej. W sytuacji, gdy kadencja trwa 5 lat, mówimy o sporym jej okresie, co w pewnym sensie sprawia, że przepisy mówiące o pewnych zakazach łączenia funkcji, praktycznie po części są fikcją.