10 września 1939 roku tragiczne zdarzenia miały miejsce na Szwederowie, po Mszy Świętej, gdy funkcjonariusze gestapo wyłapywali wychodzących z nabożeństwa mężczyzn, dla wielu z nich oznaczało to cierpienie i wkrótce śmierć. Gestapo towarzyszyli bydgoscy Niemcy, którzy w ten sposób – często kierując się chęcią zemsty – wskazywali ofiary do eksterminacji. Co roku tamte wydarzenia upamiętniane są Biegiem Pamięci Narodowej.
Za początek masowej eksterminacji Polaków przyjmuje się 9 września, tego też dnia na płycie Starego Rynku doszło do pierwszych egzekucji. Szacunki niemieckie mówią, że w dniach 9 i 10 września zabito ponad 0,5 tys. Polaków.
Bieg Męczeństwa i Pamięci Narodowej odbył się w niedzielę 12 września po raz 12. Wydarzenie poprzedziła Msza Święta za ofiary oraz chwila zadumy przy obelisku, który przy parafii pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy przypomina o tamte tragedii.
Na dystansie 5 km wśród mężczyzn wygrał Łukasz Szparło z Torunia, wśród kobiet Magdalena Wójek. Na tym dystansie sklasyfikowano łącznie 53 zawodników.
Na dystansie 10 km triumfował Michał Kraiński, wśród pań Agata Tomczyk z Polonii Bydgoszcz. Wystartowało na 10 km 73 zawodników.
Kalendarium września 1939 roku:
Niedziela 3 września – Niemcy prowadzą zmasowany ogień na linie obronne Przedmościa Bydgoskiego: Osówiec – Szczutki – Tryszczyn. Około godziny 12 hitlerowcy osiągają drogę Mochle – Nowa Ruda. Broniąca Bydgoszczy 15 Dywizja Piechoty odparła kilka ataków ze strony niemieckiej. Tego samego dnia otrzymała jednak rozkaz wycofania się w kierunku Inowrocławia.
Jeszcze przed południem bojówki niemieckie otworzyły na terenie Bydgoszczy ogień w kierunku wycofujących się polskich wojsk. Rozpoczęła się dywersja niemiecka w Bydgoszczy.
Poniedziałek 4 września – dywersanci zaatakowali w okolicach ulicy Kujawskiej i na Szwederowie. Wysadzono mosty.
Wtorek 5 września – gen. Gablez wydał rozkaz natarcia na Bydgoszcz. Oddział Marchlewskiego oraz Straż Obywatelska około godziny 13 podpisali akt kapitulacji. Niemcy grozili, że w przeciwnym wypadku zbombardują miasto. Wieczorem czołowy oddział Wermachtu obsadził ratusz. Jeszcze tego samego dnia doszło do pierwszych aresztowań i rozstrzeliwań Polaków.
Środa 6 września – do miasta przybył batalion niemieckiej policji bezpieczeństwa wraz z grupą operacyjną IV, pod dowództwem SS. W koszarach przy ulicy Gdańskiej powstał obóz dla Polaków, w którym umieszczano przedstawicieli polskiej inteligencji i działaczy politycznych. Uznano ich za zakładników. W mieście nie było wody oraz światła.
Czwartek 7 września – w ratuszu zamordowano około 40 Polaków. Głównie harcerzy.
Sobota 9 września – Tego dnia miały miejsce pierwsze publiczne egzekucje na Starym Rynku. Zamordowano wówczas: ks. Szarka, ks. dr Stanisława Wiorka, braci Zygmunta, Zdzisława i Franciszka Hanusiaków (dwaj z nich byli nauczycielami), Teodora Gałeckiego, Jana Kozłowskiego, Józefa Polasika. Egzekucja rozpoczęła się w samo południe, o godzinie 12.
Niedziela 10 września – niemiecka propaganda twierdziła, iż w nocy z 9 na 10 Polacy dopuścili się zamachów. W odwecie rozstrzelano tego dnia kolejnych zakładników.
Poniedziałek 11 września – na Starym Rynku odbyła się trzecia publiczna egzekucja.
Środa 13 września – niemiecka gazeta ,,Deustche Rundschau” opublikowała nekrologi, przy polskich nazwiskach padało jednak słowo ,,bandyci”
Sectetur adipiscing elit. Sed nisi ipsum, aliquet ac vulputate eu, congue nec diam. Mauris ligula metus, tempus eget scelerisque nec, aliquet et risus. Nulla consequat elit vel ipsum pharetra quis tempor metus varius.
