W 2023 roku pisaliśmy o wątpliwościach prokuratur co do legalności uchwał podnoszących radnym diety – część samorządów, których dotyczyły te wątpliwości obchodziło ten problem podejmując uchwały obowiązujące wstecz (legalność tego działania nie została zbadana), ale część samorządów nie zgodziło ze stanowiskami prokuratury i poszło do sądu. Sprawiło to, że na prawomocne rozstrzygnięcia przyszło nam poczekać do lutego 2026 roku, co jednocześnie pokazało kto miał w tym sporze rację.
Tło sprawy
W 2021 roku parlament znowelizował przepisy, które znacznie zwiększyły przez lata zamrożone maksymalne stawki diet radnych. Wiele samorządów od razu postanowiło z tych możliwości skorzystać i podniosło radnym uposażenia. W wielu przypadkach popełniono jednak istotny błąd legislacyjny, którego dopatrzyły się prokuratury, które jednocześnie zaczęły badać uchwały z przeszłości. Doprowadziło to do stwierdzenia uchybień nawet w uchwałach obowiązujących od 2015 roku.
Wada w tych uchwałach polegała na tym, że napisano, iż wchodzą one w życie w dniu podjęcia, gdy zgodnie z zasadami legislacji powinno być to 14 dni od publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Prowadzony do dzisiaj spór dotyczył tego, czy jest to istotne czy jednak nieistotne uchybienie prawne.
Jeżeli uchwała o wysokości diet (zazwyczaj podnosząca stawki w stosunku do wcześniejszej) staje się nieważna to pojawia się wątpliwość, czy pieniądze jakie otrzymali radni nie powinny być zwrócone. Mówimy w skrajnych przypadkach o kilku kadencjach.
Jedni postanowili poprawić uchwalając wstecz
O tych przypadkach pisaliśmy już w 2023 roku. Radni Kruszwicy diety sobie podnieśli w listopadzie 2021 roku, wątpliwości co do tej uchwały Prokuratura Rejonowa w Inowrocławiu wyraziła równo rok później. Prokurator sam z siebie nie mógł jednak unieważnić uchwały wstecz, zatem wniósł o stwierdzenie tego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, który w lutym 2023 roku uchwałę unieważnił. W podobnym okresie WSA wydało podobne orzeczenia dla Białych Błot, Osielska, Sadek oraz rady powiatu we Włocławku. Bydgoski WSA jedynie w przypadku Rady Miejskiej w Koronowie wydał wyrok korzystny dla radnych (uznał uchybienie za nieistotne), chociaż sytuacja była analogiczna.
W przypadku Białych Błot uznano, że właściwie wszystkie uchwały od 2005 roku o wysokości diet powinny być nieważne. Kruszwica, Osielsko i Białe Błota nie podważało już wyroku WSA i po prostu radni przyjęli uchwały z datą wsteczną. Rada Gminy Białe Błota podjęła w sierpniu 2023 roku uchwałę, która obowiązywać ma od listopada 2021 roku – co budziło pewne kontrowersje, ale ten wątek uchwalania prawa wstecz nie został przez sąd zbadany. W tym samorządzie pozostaje kwestia diet wypłacanych w latach 2005-2021, które były wypłacane na mocy podważonej uchwały.
Ci co się odwołali odroczyli temat do lutego 2026 roku
Skargę kasacyjną na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyli radni Rady Powiatu we Włocławku (chodzi o uchwałę z 2015 roku), Rady Powiatu w Tucholi (uchwała z 2018 roku) i Rady Gminy Sadki (uchwała 2021 roku). Prokuratura natomiast zaskarżyła wyrok WSA, który uznał, że Rada Miejska w Koronowie nie naruszyła istotnie prawa.
Na początku lutego 2026 roku NSA odrzucił skargi z Włocławka, Tucholi i Sadek, zatem prawomocnie tamte uchwały zostały uznane za nieważne, natomiast sąd podważył wyrok I instancji dotyczący Koronowa, prawomocnie orzekając o nieważności uchwały o dietach z 2015 roku.
